اریتروسیتوز (غلظت بالای خون)

اریتروسیتوز، که گاهی اوقات پلی‌سیتمی نامیده می‌شود، به معنای داشتن غلظت بالای گلبول‌های قرمز در خون است.

این وضعیت باعث می‌شود که خون غلیظ‌تر شده و توانایی کمتری برای جریان یافتن در عروق خونی و اندام‌ها داشته باشد. بسیاری از علائم اریتروسیتوز به دلیل این جریان کند خون ایجاد می‌شوند.

علائم اریتروسیتوز

همه افراد مبتلا به اریتروسیتوز علائمی ندارند - اما بسیاری از آنها این علائم را دارند.

اگر علائم دائمی غلظت بالای خون دارید، برای ملاقات با پزشک خود وقت بگیرید. این علائم عبارتند از:

• سردرد

• تاری دید

• قرمزی پوست، به ویژه در صورت، دست ها و پاها

• خستگی

• فشار خون بالا

• سرگیجه

• ناراحتی در شکم

• گیجی

• مشکلات خونریزی - مانند خونریزی خونریزی بینی و کبودی

• نقرس - که می‌تواند باعث درد مفاصل، سفتی و تورم شود

• خارش پوست - به خصوص پس از حمام یا دوش گرفتن

چه زمانی به دنبال مشاوره فوری پزشکی باشید

غلظت بالای خون می‌تواند باعث لخته شدن خون شود. این لخته‌ها شما را در معرض مشکلات تهدید کننده زندگی قرار می‌دهند٬ از جمله:

• آمبولی ریه - گرفتگی در رگ خونی که خون را از قلب به ریه‌ها می‌برد.

• ترومبوز ورید عمقی (DVT) - انسدادی که در رگ‌های خونی پای شما ایجاد می‌شود قبل از اینکه به جای دیگری در بدن حرکت کند.

اگر شما یا فردی که با او هستید علائم ترومبوز ورید عمقی (DVT) یا آمبولی ریه را نشان داد، فوراً به دنبال کمک پزشکی باشید. این علائم عبارتند از:

• درد، تورم، قرمزی و حساسیت در یکی از پاهای شما

• درد سنگین در ناحیه تحت تأثیر

• گرم شدن پوست در ناحیه لخته

• تنگی نفس

• درد قفسه سینه یا بالای کمر

• سرفه همراه با خون

• احساس سبکی سر یا سرگیجه

• غش کردن

غلظت بالای خون همچنین خطر حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش می‌دهد. اگر فکر می‌کنید که شما یا کسی که با او هستید دچار حمله قلبی یا سکته مغزی شده است، به دنبال کمک فوری پزشکی باشید.

چه چیزی باعث اریتروسیتوز می شود؟

با توجه به علت اصلی، اریتروسیتوز را می‌توان به چندین نوع مختلف تقسیم کرد. در برخی موارد، نمی‌توان علت اصلی را شناسایی کرد.

اریتروسیتوز ظاهری

«اریتروسیتوز ظاهری» حالتی است که تعداد گلبول‌های قرمز شما طبیعی است، حالتی است که تعداد گلبول‌های قرمز شما طبیعی است، اما مقدار پلاسمای خون (مایعی در خون) کاهش یافته و خون غلیظ‌تر می‌شود.

اریتروسیتوز ظاهری اغلب به دلیل اضافه وزن، سیگار کشیدن، نوشیدن بیش از حد الکل یا مصرف برخی داروها - از جمله دیورتیک‌ها (قرص‌های فشار خون بالا که باعث افزایش ادرار می‌شوند) - ایجاد می‌شود.

اریتروسیتوز ظاهری ممکن است در صورتی که علت اصلی آن شناسایی و کنترل شود، بهبود یابد. مثلاً، ترک سیگار یا کاهش مصرف الکل ممکن است مفید باشد.

پلی سیتمی نسبی

این حالت مشابه اریتروسیتوز ظاهری است. این وضعیت می‌تواند در نتیجه کم‌آبی بدن رخ دهد.

پلی سیتمی مطلق

«اریتروسیتوز مطلق» حالتی است که بدن شما بیش از حد گلبول‌های قرمز تولید می‌کند. دو نوع اصلی وجود دارد:

• اریتروسیتوز اولیه - مشکلی در سلول‌های تولید شده توسط مغز استخوان که به گلبول‌های قرمز تبدیل می‌شوند وجود دارد. شایع‌ترین نوع آن پلی سیتمی‌ورا است

• اریتروسیتوز ثانویه - تعداد زیادی گلبول قرمز در نتیجه یک بیماری زمینه‌ای تولید می شود

اریتروسیتوز اولیه - پلی سیتمی‌ورا

پلی سیتمی‌ورا نادر است. معمولاً به دلیل تغییر در ژن JAK2 ایجاد می‌شود که باعث می‌شود سلول‌های مغز استخوان بیش از حد گلبول قرمز تولید کنند. این یک نوع سرطان خون با رشد کند است.

سلول‌های مغز استخوان تحت تأثیر می‌توانند به سلول‌های دیگری که در خون یافت می‌شوند نیز تبدیل شوند، به این معنی که افراد مبتلا به پلی سیتمی ورا ممکن است تعداد پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید غیرطبیعی زیادی نیز داشته باشند.

اگرچه پلی سیتمی‌ورا ناشی از یک تغییر ژنتیکی است، معمولاً ارثی نیست. بیشتر موارد در بزرگسالی ایجاد می‌شوند. میانگین سنی در هنگام تشخیص ۶۰ سال است.

اریتروسیتوز ثانویه

اریتروسیتوز ثانویه حالتی است که در آن یک بیماری زمینه‌ای باعث تولید بیشتر اریتروپویتین می‌شود. این هورمونی است که توسط کلیه‌ها تولید شده و سلول‌های مغز استخوان را به تولید گلبول‌های قرمز تحریک می‌کند.

شرایطی که می‌توانند باعث اریتروسیتوز ثانویه شوند عبارتند از:

• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) - این بیماری می‌تواند باعث افزایش اریتروپویتین شود، زیرا اکسیژن کافی به بافت‌های بدن نمی‌رسد

• مشکل در کلیه‌ها - مانند سرطان کلیه یا تنگ شدن شریان‌هایی که خون را به کلیه‌ها می‌رسانند

اریتروسیتوز چگونه تشخیص داده می‌شود؟

اریتروسیتوز با انجام آزمایش خون برای بررسی این موارد تشخیص داده می‌شود:

• تعداد گلبول‌های قرمز خون شما (شمارش گلبول‌های قرمز)

• میزان فضایی که گلبول‌های قرمز در خون اشغال می‌کنند (سطح هماتوکریت)

غلظت بالای گلبول‌های قرمز نشان‌دهنده این است که شما اریتروسیتوز دارید.

گاهی اریتروسیتوز تنها در طی یک آزمایش خون معمول برای دلیل دیگری کشف می‌شود.

پزشک عمومی ممکن است شما را برای انجام آزمایش‌های بیشتر به یک هماتولوژیست (متخصص اختلالات خونی) ارجاع دهد تا تشخیص را تأیید کند و علت زمینه‌ای را مشخص کند.

این آزمایش‌ها ممکن است شامل این موارد باشد:

• آزمایش خون برای یافتن ژن تغییر یافته JAK2

• سونوگرافی شکم برای بررسی مشکلات کلیه‌ها

درمان‌های اریتروسیتوز

هدف درمان اریتروسیتوز پیشگیری از علائم و عوارض (مانند لخته شدن خون) و درمان هر گونه علت زمینه‌ای است.

ونسِکشن (خارج کردن خون)

ونسکشن ساده‌ترین و سریع‌ترین روش کاهش تعداد سلول‌های قرمز خون است. در صورت داشتن پلی سیتمی ورا، سابقه لخته شدن خون یا علائمی که نشان می‌دهد خون شما بیش از حد غلیظ است، ممکن است این روش توصیه شود.

ونسکشن شامل برداشتن حدود نیم لیتر (یک لیوان پر) خون در هر بار است، به شکلی مشابه به روشی که در اهدای خون استفاده می‌شود.

دفعات مورد نیاز برای این درمان برای هر فرد متفاوت خواهد بود. در ابتدا، ممکن است هر هفته به درمان نیاز داشته باشید، اما وقتی اریتروسیتوز شما تحت کنترل قرار گرفت، نیاز کمتری به آن خواهید داشت.

اگر قرار است ونسکشن انجام دهید، بیمارستان شما اطلاعات بیشتری در مورد آن به شما می‌دهد.

دارو برای کاهش گلبول‌های قرمز

در موارد پلی سیتمی ورا، ممکن است دارویی تجویز شود تا تولید گلبول‌های قرمز خون را آهسته کند.

داروهای مختلفی در دسترس هستند و متخصص شما با توجه به سن و سلامت شما، واکنش به ونسکشن و شمارش گلبول‌های قرمز خون، مناسب‌ترین دارو را برای شما انتخاب خواهد کرد. نمونه‌هایی از این داروها عبارتند از:

• هیدروکسی کاربامید - این دارو به صورت قرص هر صبح مصرف می‌شود و به طور کلی به خوبی تحمل می‌شود. اما نباید در دوران بارداری یا در صورتی که قصد باردار شدن دارید، آن را مصرف کنید.

• اینترفرون - این دارو با تزریق به شکم یا ران، 1 تا 3 بار در هفته تجویز می‌شود. شما می‌توانید پس از آشنا شدن با نحوه تزریق، آن را در خانه به خود تزریق کنید. مزیت اینترفرون این است که می‌توان آن را در دوران بارداری مصرف کرد، اما ممکن است عوارض جانبی ناخوشایندی مانند ریزش مو و علائم شبیه آنفولانزا ایجاد کند.

دارویی برای جلوگیری از لخته شدن خون

اگر به پلی‌سیتمی ورا مبتلا هستید، ممکن است قرص‌های آسپرین با دوز پایین روزانه تجویز شوند تا به جلوگیری از لخته شدن خون و کاهش خطر عوارض جدی کمک کنند.

همچنین در صورت داشتن اریتروسیتوز ظاهری یا ثانویه و مشکل سلامت دیگری که بر عروق خونی شما تأثیر می‌گذارد، مانند بیماری عروق کرونر قلب یا بیماری عروق مغزی، ممکن است درمان با آسپرین با دوز پایین به شما پیشنهاد شود.

درمان و پیشگیری از علائم دیگر

برخی افراد ممکن است به درمان برای هرگونه علائم یا عوارض دیگر اریتروسیتوز یا علت زمینه‌ای این بیماری نیاز داشته باشند.

به عنوان مثال، ممکن است دارویی برای کمک به رفع خارش یا مدیریت بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) به شما داده شود. بیشتر بخوانید در مورد:

• درمان‌های خارش

• درمان بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)  

تغییرات سبک زندگی که کمک می‌کند

علاوه بر بهبود برخی از موارد اریتروسیتوز ظاهری، ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی نیز می‌تواند خطر لخته شدن خون جدی را در افراد مبتلا به هر نوع اریتروسیتوز کاهش دهد.

داشتن اریتروسیتوز به معنای آن است که شما از قبل در معرض خطر بالای لخته شدن خون هستید و اضافه وزن یا سیگار کشیدن تنها این خطر را افزایش می‌دهند.

ممکن است توصیه‌ها و اطلاعات زیر برای شما مفید باشد:

• کاهش وزن

• محاسبه کننده وزن سالم BMI

• پیشگیری از بیماری‌های قلبی عروقی

• مدیریت فشار خون بالا

• ترک سیگار

چشم انداز اریتروسیتوز

چشم انداز اریتروسیتوز تا حد زیادی به علت زمینه‌ای بستگی دارد.

بسیاری از موارد خفیف هستند و ممکن است منجر به عوارض دیگری نشوند. با این حال، برخی موارد - به ویژه موارد پلی سیتمی ورا - می‌توانند جدی‌تر باشند و نیاز به درمان طولانی‌مدت داشته باشند.

اگر اریترسیتوز به خوبی کنترل شود، نباید تأثیری بر طول عمر شما بگذارد و باید بتوانید زندگی عادی داشته باشید. با این حال، افراد مبتلا به پلی سیتمی ورا به دلیل افزایش خطر ابتلا به مشکلاتی مانند حملات قلبی و سکته مغزی، ممکن است طول عمر کمی کمتر از معمول داشته باشند

پلی سیتمی ورا همچنین ممکن است گاهی باعث ایجاد زخم در مغز استخوان (میلوفیبروز) شود که در نهایت می‌تواند منجر به کمبود سلول‌های خونی شود. در برخی موارد نادر، می‌تواند به نوعی سرطان به نام لوسمی میلوئید حاد (AML) تبدیل شود.