آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین

آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) چیست؟

آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) یک آزمایش خون است که سطح آلفا فتوپروتئین را در نمونه خون شما اندازه‌گیری می‌کند.

این آزمایش معمولاً برای کمک به تشخیص انواع خاصی از سرطان و بررسی اینکه درمان چقدر خوب عمل می‌کند استفاده می‌شود.

آلفا فتوپروتئین پروتئینی است که کبد هنگام رشد و تقسیم سلول‌هایش برای ساخت سلول‌های جدید می‌سازد. آلفا فتوپروتئین به طور معمول در نوزادان متولد نشده بالا است.

پس از تولد، سطح آلفا فتوپروتئین بسیار پایین می‌آید. کودکان و بزرگسالان سالمی که باردار نیستند آلفا فتوپروتئین بسیار کمی در خون خود دارند.

آلفا فتوپروتئین در افراد غیر باردار عمدتا به عنوان نشانگر(مارکر) تومور اندازه‌گیری می‌شود.

نشانگر‌های تومور موادی هستند که اغلب توسط سلول‌های سرطانی یا سلول‌های طبیعی در پاسخ به سرطان ساخته می‌شوند.

مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین می‌تواند نشانه سرطان کبد، سرطان تخمدان یا سرطان بیضه باشد.

آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین به تنهایی نمی‌تواند برای غربالگری یا تشخیص سرطان استفاده شود. به این دلیل که سایر شرایط می‌توانند سطح آلفا فتوپروتئین را افزایش دهند، از جمله بیماری‌های کبدی که سرطانی نیستند.

و برخی از افرادی که سرطان کبد، تخمدان یا بیضه دارند، سطح آلفا فتوپروتئین طبیعی خواهند داشت. بنابراین، آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین نمی‌تواند سرطان را به طور قطعی رد کند.

اما هنگامی که با سایر آزمایش‌ها و معاینات استفاده می‌شود، آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین می‌تواند به تشخیص و نظارت بر سرطان‌هایی که باعث ایجاد مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین می‌شوند کمک کند.

آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) برای چه کاری استفاده می‌شود؟

آزمایش نشانگر تومور AFP ممکن است در طول تشخیص و/یا درمان سرطان کبد، تخمدان‌ها یا بیضه‌هایی که مقدار زیادی از آلفا فتوپروتئین را ایجاد می‌کنند، استفاده شود. این آزمایش در این موارداستفاده می‌شود:

• کمک به تأیید یا رد تشخیص سرطان در هنگام استفاده از سایر معاینات و آزمایش‌ها

• پیش بینی اینکه سرطان در طول زمان چگونه ممکن است رفتار کند.

• زیر نظر گرفتن درمان سرطان. اگر سرطان در حال رشد باشد، مقدار آلفا فتوپروتئین اغلب زیاد می‌شود و زمانی که درمان موثر است کاهش می‌یابد.

• بررسی اینکه که آیا سرطان پس از درمان برگشته است یا خیر.

در موارد خاص، نتایج حاصل از این آزمایش ممکن است جهت راهنمایی برای انتخاب‌ مناسب‌ترین درمان برای انواع خاصی از سرطان استفاده شود.

در صورت ابتلا به هپاتیت مزمن یا سیروز کبدی، ممکن است از این آزمایش برای نظارت بر سلامت شما نیز استفاده شود. این بیماری‌ها٬ سرطان نیستند، اما خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهند.

چرا به آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) نیاز دارم؟

ممکن است به آزمایش نشانگر تومور AFP نیاز داشته باشید اگر:

• یک معاینه فیزیکی و/یا آزمایش‌های دیگر نشان می‌دهد که ممکن است سرطان کبد، تخمدان یا بیضه داشته باشید.

• در حال حاضر تحت درمان برای سرطانی هستید که باعث ایجاد مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین می‌شود.این آزمایش می‌تواند نشان دهد که درمان شما چقدر موثر است.

• درمان سرطانی را که سطح آلفا فتوپروتئین شما را افزایش داده است، تکمیل کرده‌اید. ممکن است هر از گاهی نیاز به آزمایش نشانگر تومور AFP داشته باشید تا بررسی شود که آیا سرطان شما برگشته‌ است یا خیر.

اگر به هپاتیت مزمن یا سیروز مبتلا هستید، خطر ابتلا به سرطان کبد بیشتر است. مقدار بسیار زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) یا افزایش ناگهانی آن می‌تواند نشانه اولیه سرطان کبد باشد.

اکثر متخصصان پزشکی اندازه‌گیری سطح AFP را برای غربالگری سرطان در این بیماری‌ها توصیه نمی‌کنند. اما، برخی از متخصصان ممکن است همچنان از این آزمایش همراه با سایر آزمایش‌ها برای نظارت بر سرطان کبد استفاده کنند.

در طول آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) چه اتفاقی می‌افتد؟

یک متخصص با استفاده از یک سوزن کوچک از رگ بازوی شما نمونه خون می‌گیرد. پس از وارد کردن سوزن، مقدار کمی خون در یک لوله آزمایش یا ویال جمع آوری می‌شود.

وقتی سوزن داخل یا خارج می‌شود ممکن است کمی احساس سوزش کنید. این کار معمولا کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشد.

آیا برای آماده شدن برای آزمایش باید کاری انجام دهم؟

برای آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) به هیچ آمادگی خاصی نیاز ندارید.

آیا آزمایش نشانگر تومور آلفا فتوپروتئین (AFP) خطراتی دارد؟

انجام آزمایش خون خطر بسیار کمی دارد. ممکن است در نقطه‌ای که سوزن وارد شده درد خفیفی یا کبودی داشته باشید، اما بیشتر علائم به سرعت از بین می‌روند.

نتایج به چه معنا است؟

اگر هنوز تشخیص داده نشده که سرطان دارید، نتایج آزمایش بصورت زیر تعبیر می‌شود:

مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) ممکن است نشانه سرطان کبد، تخمدان یا بیضه باشد. اما داشتن مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) به این معنی نیست که شما سرطان دارید یا به سرطان مبتلا خواهید شد.

آسیب کبدی و بیماری‌های کبدی که سرطانی نیستند نیز می‌توانند باعث افزایش مقدار آلفا فتوپروتئین (AFP) شوند.

در موارد کمتر شایع، مقدار زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) ممکن است نشانه سرطان‌های دیگر، از جمله لنفوم یا سرطان ریه باشد. پزشک از سابقه پزشکی و سایر نتایج آزمایش‌ها برای تشخیص استفاده می‌کند.

مقادیر طبیعی آلفا فتوپروتئین (AFP) به این معنی است که احتمال کمتری وجود دارد که به سرطان‌هایی مبتلا شده باشید که باعث ایجاد مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) می‌شوند.

اما نتیجه آزمایش طبیعی٬ احتمال سرطان را رد نمی‌کند زیرا برخی از افراد مبتلا به این سرطان‌ها دارای مقادیر طبیعی آلفا فتوپروتئین (AFP) هستند.

اگر برای سرطانی تحت درمان هستید که موجب افزایش مقدار آلفا فتوپروتئین (AFP) در شما شده است، ممکن است چندین بار در طول درمان مورد آزمایش قرار بگیرید.

پزشک‌تان به تمام نتایج آزمایش AFP شما نگاه می‌کند تا ببیند مقادیر AFP شما در طول زمان چگونه تغییر کرده است. اگر نتایج شما نشان دهد که:

• مقدار AFP شما در حال افزایش است، ممکن است به این معنی باشد که درمان شما کارساز نیست.

• مقدار AFP شما در حال کاهش است، ممکن است به این معنی باشد که درمان شما موثر است.

• مقدار AFP شما ثابت مانده است، ممکن است به این معنی باشد که بیماری شما پایدار است و بهتر یا بدتر نشده است.

اگر درمان سرطانی را که باعث ایجاد مقادیر زیاد آلفا فتوپروتئین (AFP) شده است به پایان رسانده‌اید و نتایج آزمایش شما:

• طبیعی نیست، ممکن است به این معنی باشد که شما هنوز مقداری سرطان در بدن خود دارید.

• در حال حاضر بیشتر از مدت کوتاهی پس از درمان است، ممکن است به این معنی باشد که سرطان شما دوباره در حال رشد است.

اگر یک بیماری طولانی مدت کبدی دارید که سرطان نیست، در صورتیکه نتایج آزمایش شما نشان‌دهنده‌ی افزایش ناگهانی آلفا فتوپروتئین (AFP) باشد یا مقدار آن بسیار زیاد باشد، ممکن است به آزمایش‌های دیگری برای بررسی سرطان کبد نیاز داشته باشید.

از پزشک خود بخواهید توضیح دهد که نتایج آزمایش شما برای سلامتی شما چه معنایی دارد.

آیا چیز دیگری وجود دارد که باید در مورد آزمایش نشانگر تومور AFP بدانم؟

معمولا رایج‌ترین آزمایش نشانگر تومور AFP، تمام شکل‌های آلفا فتوپروتئین (AFP) را در خون شما اندازه گیری می‌کند.

ممکن است یک  آزمایش AFP کمتر رایج برای بررسی خطر سرطان کبد در افرادی که بیماری مزمن کبدی دارند استفاده شود. این آزمایش شکلی از آلفا فتوپروتئین (AFP) به نام L3 را اندازه گیری می‌کند.

یک آزمایش درصد AFP-L3 یا (AFP-L3٪) مقدار L3 را با مقدار کل آلفا فتوپروتئین (AFP) در خون شما مقایسه می‌کند.

اگر بخشی از L3 افزایش یابد، ممکن است به این معنی باشد که شما در معرض خطر بالایی برای ابتلا به نوع جدی شایع‌ترین سرطان کبد به نام کارسینوم کبدی هستید. ممکن است نوع دیگری از آزمایش AFP که در دوران بارداری استفاده می‌شود تجویز شود.

این آزمایش میزان کل آلفا فتوپروتئین (AFP) را در خون اندازه‌گیری می‌کند، اما این آزمایش نشانگر تومور برای سرطان نیست. این آزمایش برای بررسی خطر ابتلا به برخی نقایص مادرزادی در جنین استفاده می‌شود.